Početna strana Sadržaj Prethodna strana Sledeća strana Verzija za štampu

UDK: 636.2+636.08+614.9

Originalni naučni rad

UTICAJ ZAOSTAJANJA POSTELJICE NA POJAVU ESTRUSA I
DUŽINU SERVIS PERIODA KOD KRAVA HOLŠTAJN RASE

B. Novaković, B. Važić, D. Matarugić, N. Savić, P. Stojić, G. Stanišić

Izvod: Reproduktivne sposobnosti su značajne ekonomske osobine i njima se posvećuje posebna pažnja uz nastojanje da se raznim zootehničkim mjerama održe na zadovoljavajućem nivou ili čak poboljšaju. Reprodukcija je uvod u proizvodnju, što su reproduktivne osobine životinja bolje, proizvodnja i ekonomski efekti će biti veći. Značajne reproduktivne osobine su pojava prvog estrusa nakon telenja i dužina servis perioda. Ispoljavanje ovih osobina kod krava pod velikim je uticajem samog toka telenja i izbacivanja posteljice. Grupa krava sa normalnim tokom telenja i na vrijeme izbačenom posteljicom, imale su prosječnu dužinu vremenskog perioda do pojave prvog estrusa od 44,73 dana, a dužinu servis perioda od 66,5 dana. U grupi krava sa zaostalom posteljicom od 24 do 30 časova, a ista je odstranjena ručno, pojava prvog estrusa je 75,3 dana nakon telenja. Servis period za istu grupu, prosječno je iznosio 115,05 dana. Treću grupu krava činile su jedinke kod kojih je posteljica ručno odstranjena između 30 i 48 časova nakon telenja. Ova grupa imala je najlošije reproduktivne pokazatelje, pojavu prvog estrusa nakon 135,5 dana, a dužinu servis perioda od 231,82 dana. Najbolje reproduktivne pokazatelje imala je grupa krava sa normalnim tokom telenja i na vrijeme odstranjenom posteljicom.

Ključne reči: holštajn krave, reprodukcija, zaostajanje posteljice, estrus, servis period.

Uvod

Krave namijenjene za visoku proizvodnju mlijeka nastale su selekcijskim radom čovjeka. Grla sa genetskim potencijalom za visoku proizvodnju mlijeka, trebaju biti smještena u adekvatnim uslovima, s ciljem da njihov genetski potencijal dođe do izražaja. Prvenstveno se misli na kvalitetnu ishranu, odgovarajući smještaj i veterinarsku zaštitu. Sa povećanjem proizvodnje mlijeka kod krava, dolazilo je do slabljenja reproduktivnih sposobnosti, prvenstveno pojave tihog gonjenja, duži period do pojave prvog estrusa nakon partusa, duži servis period i duži međutelidbeni interval. Normalan tok telenja kod krava podrazumijeva pravilan položaj teleta pri izlasku iz reproduktivnog kanala krave i na vrijeme odstranjena placenta. Nakon telenja kod određenih krava, od 5 do 10% od oteljenih, dolazi do zaostajanja placente, čije odstranjivanje se mora obaviti ručno. Poremećaj zaostajanja placente u mnogome povećava troškove liječenja, smanjuje količinu proizvedenog mlijeka, plodnost i tako povećava troškove u mljekarskoj industriji, (Miljković, 1984). Jedan od najvećih problema nakon sanacije zaostale posteljice je pojava endometritisa, koji imaju direktan uticaj na dalju reproduktivnu sposobnost krava. Dosadašnja istraživanja ukazuju da je riječ o multiuzročnicima, odnosno da više faktora utiče na pojavu zaostajanja posteljice (Grunert, 1984; Pursley, 2004; Laven i sar., 1996). Profilaksa je u pravilu koncentrisana na poboljšanje ishrane i načina držanja. Kod krava sa zaostalom posteljicom, ustanovljen je nedostatak prostaglandina (PGF2α). Klinički endometritis se javlja kod 15-20 % krava u 4-6 nedjelja nakon porođaja, a dodatnih 30-35% krava ima znakove subkliničkog endometritisa nakon porođaja prilikom zaostajanja posteljice. Utvrđeno je da primjena prostaglandina F2α u 5 i 7 nedjelji nakon porođaja poboljšava stopu gravidnosti što se ekonomski opravdava u konačnom finasijskom uspehu (Leblanc, 2008).

Upotreba PGF2α kod krava sa zaostalom posteljicom ukazuje na odlične rezultate u pogledu uspostavljanja estrusa i gravidnosti (Leidl, 1980; Horta, 1986). Mnogi autori se slažu u ispitivanjima kad kažu da se procenat zaostale posteljice dešava u prosjeku do 20% od ukupnog broja telenja. Zaostala posteljica zavisi od mnogih faktora kako unutrašnjih tako i vanjskih i uglavnom se odstranjuje ručno. Zatim se iz uterusa ispušta sadržaj i u uterus stavljaju antibiotske oblete (antibiotski preparati u obliku većih tableta - oblete) (Mordak, 2006). Retenirana posteljica je rezultirala povećanjem perioda od porođaja do prvog estrusa na 25,90 u odnosu na 20,50 dana, kao i dužina servis perioda na 57,70 sa 46,10 dana (Gaafar i sar., 2010). U istraživanju Han i sar. (2005) pokazalo se da su intervali od telenja do prvog estrusa i koncepcije produženi (p < 0,05) od 7 do 18 dana, odnosno, u grupi sa zaostalom placentom u odnosu na kontrolnu grupu. Ovi rezultati ukazuju da su teška telenja i dužina gravidnosti jako povezani sa zaostalom posteljicom, što opet povećava pojavu bolesti postpartum te se zatim smanjuju i reproduktivne osobine mliječnih krava. Cilj rada je da se na osnovu rezultata dobijenih u grupama praćenih životinja, pod istim proizvodnim uslovima na velikoj farmi, utvrdi uticaj zaostajanja posteljice i vremena njenog odstranjivanja na uspostavljanje estrusnog ciklusa postpartum i dužinu servis perioda.

Materijal i metod rada

U cilju utvrđivanja reproduktivnih pokazatelja krava, na farmi su praćena grla holštajn rase u intenzivnom sistemu proizvodnje mlijeka. Krave na farmi su podijeljene u proizvodne grupe, zavisno od statusa u kom se nalaze i to: grupe krava pred telenje (suhostaj rani i kasni), proizvodna grupa (laktacija) ima više podgrupa zavisno od stadijuma proizvodnje i grupa krava u puerperijumu i punoj proizvodnji. Na farmi postoji centralni softver koji registruje povećano dnevno kretanje krava, te se na osnovu prikupljenih rezultata može preciznije odrediti koja krava se nalazi u estrusu, što je olakšalo prikupljanje podataka za pisanje ovoga rada.

Nakon telenja, ako se posteljica sama ne odvoji i ispadne van reproduktivnog trakta u periodu od 12 do 24 časa pristupa se aplikaciji prostglandina PGF2α, ali nikad prije 24 časa nakon telenja. Na osnovu prikupljenih podataka za reproduktivne pokazatelje krava, formirane su tri grupe. Prvu grupu (X1) činile su 34 krave, kod kojih je partus normalno protekao. Drugu grupu (X2) činilo je 20 krava, kod kojih je posteljica ručno odstranjena u periodu do 30 časova nakon partusa, a treću grupu (X3) činilo je 14 krava kod kojih je posteljica odstranjena isto ručno nakon 30 časova poslije partusa. Reproduktivni parametri koji su praćeni bili su pojava prvog estrusa nakon partusa i dužina servis perioda. Za utvrđene reproduktivne parametre izračunati su osnovni pokazatelji deskriptivne statistike: aritmetička sredina (x̄), standardna devijacija (S), standardna greška aritmetičke sredine (Sx̄), koeficijent varijacije (V), te minimalna i maksimalna vrijednost. Homogenost varijansi po reproduktivnim pokazateljima između grupa krava testirana je F-testom, a razlika između sredina testirana je t-testom. Svaka krava, pošto se radi o intenzivnom sistemu proizvodnje mlijeka, imala je matični broj i ostale podatke kao što su: datum i vrijeme telenja, vremenski termin ručne obrade posteljice, pojava prvog estrusa i dužina trajanja servis perioda.

Rezultati istraživanja i diskusija

Uspostavljanje estrusnog ciklusa nakon partusa dešava se u trenucima koji su vrlo stresni za kravu. Kao prvo, može se navesti visoka proizvodnja mlijeka, kao i nemogućnost konzumiranja suve materije koja bi podmirila potrebe krava za visokom proizvodnjom mlijeka. U tabeli 1 prikazani su podaci za pojavu prvog estrusa nakon telenja.

Tabela 1. Pojava estrusa kod grupa praćenih krava, dana

Table 1. Expression of heats of observed cows, days

Gr. kravaSSx̄VМinМаx
X144,7418,073,10,403811104
X275,329,846,670,396340183
X3135,558,3615,60,430765230

Kod grupe krava sa normalnim partusom utvrđena je zadovoljavajuća dužina vremenskog perioda od partusa do prve pojave estrusa. Povećanje vremenskog perioda do pojave prvog estrusa, pogoršava se sa produženjem perioda zaostajnja posteljice, što znači da su krave sa najduže zaostalom i ručno obrađenom posteljicom imale najduži vremenski period. Bitno je naglasiti da kod praćene grupe sa najduže zaostalom posteljicom, 21,4% krava nije uspjelo koncipirati ni nakon više pokušaja osjemenjavanja uz trajanje servis perioda i do godinu dana.

Po Miljkoviću (1976) estrus se javlja u prosjeku 33 dana nakon normalnog partusa, a Stančić (2002) navodi da se estrus javlja u prosjeku kod svih krava nakon teljenja od 30 do 72 dana. Oba autora navode identičnu dužinu servis perioda od 80 do 85 dana. Križanec i sar. (2003) su utvrđivali reproduktivne pokazatelje za dvije grupe krava koje su imale zaostalu posteljicu. Jednoj grupi krava je apliciran prostaglandin, a drugoj koja je takođe imala zaostalu posteljicu je izostavljen tretman sa pomenutim PGF2α prostaglandinom. Ona grupa koja je tretirana sa prostaglandinom ima za sve posmatrane reproduktivne parametre bolje rezultate, odnosno povoljnije efekte za cjelokupnu proizvodnju u odnosu na onu grupu u kojoj je tretiranje izostavljeno.

Iz rada Križanec i sar. (2003) se vidi da su rezultati za reproduktivnu osobinu, servis period, približno isti kod grupe krava sa apliciranim prostaglandinom sa grupom krava X2 iz ovog rada. Ovdje se može reći da djelovanje prostaglandina i vremena ručne obrade posteljice nakon partusa imaju sličan efekat, tj. dovode do boljih rezultata na skraćenju servis perioda nakon retencije.

U istraživanjima Gaafar i sar. (2010), rezultati govore da se kod 72% normalno oteljenih krava prvi estrus javlja u roku 25 dana, dok se u istom terminu prvi estrus javlja kod 63% krava sa zaostalom posteljicom.

U istraživanju sprovedenom na grupi od 34 krave sa obrađenom posteljicom 3 ili 8,85 % krava nije uspjelo da uspješno koncipira, gdje je dužina trajanja servis perioda u nekim slučajevima trajala i preko 350 dana (Novaković i sar.,2010).

U tabeli 2 prikazani su podaci analize varijanse za dužinu vremenskog perioda do pojave prvog estrusa nakon partusa za praćene grupe krava.

Tabela 2. Rezultati analize varijanse za izračunati F-test-pojava estrusa

Table 2. Results of the Analysis of variance and F-test of expression of heats

Grupa/
Group
X3-X1 X3-X2 X2-X1 F izr. F tab.
0,05 0,01
X1 44,74 90,76 60,2 30,56 37,00** 3,14 4,95
X275,3
X3135,5

Izračunata vrijednost F-testa upućuje da je razlika sredina dužine pojave prvog estrusa između grupa krava statistički visoko značajna. Rezultati t-testa razlika aritmetičkih sredina za vremenski period do pojave prvog estrusa prikazani su u tabeli 3.

Tabela 3. Rezultati t-testa, pojava prvog estrusa po partusu između grupa krava

Table 3. Results of the t-test of expression of first heat after partus between groups of cows

X1X2X1X3X2X3
Prosjek / Average
44,7475,344,74135,575,3135,5
Tizrač.4,15**5,70**3,55**
Ttab.2,052,772,142,982,12,88
p=0,05p=0,01p=0,05p=0,01p=0,05p=0,01

Za pojavu estrusa nakon telenja, t-testom je utvrđena statistički visoko značajna razlika između prosječnih vrijednosti međusobno poređenih istraživanih grupa krava. Najpovoljniji utvrđeni reproduktivni parametar imala je grupa krava sa normalnim partusom i na vrijeme izbačenom pasteljicom, a najlošiji grupa krava sa najduže zadržanom i ručno odstranjenom placentom.

Servis period predstavlja vrijeme od partusa do uspješne koncepcije, a na njegovu dužinu trajanja utiče više faktora: količina proizvedenog mlijeka, način ishrane, pravovremeno otkrivanje pojave estrusa, blagovremeno vrijeme inseminacije i dr. U tabeli 4 prikazani su podaci za dužinu servis perioda za praćene grupe krava.

Tabela 4. Osnovni statistički pokazatelji za dužinu servis perioda, dana

Table 4. Descriptive statistcs of length of service period, days

Gr. krava S Sx̄ V Мin Маx
X1 66,516,822,880,25338104
X2 115,0562,7514,030,545445318
X3 231,8289,3526,940,3854105391

Poželjna dužina servis perioda utvrđena je kod grupe krava sa izbačenom posteljicom na vrijeme, dok je najduži servis period zabilježen kod krava kod kojih je placenta zadržana 30 i više časova i ručno je odstranjena. U istoj grupi krava zabilježen je najduži servis period od 391 dan. Nije neobično da krava sa retencijom posteljice ne ostane steona i do 6 mjeseci, pa čak i duže. Kašnjenje koncepcije od 6 i više mjeseci znatno dovodi u pitanje efikasnost proizvodnje i rentabilnost stada (Maas,2004). Zajednička konstatacija koja se može izvući iz dobijenih rezultata jeste što je duže zadržavanje posteljice, to je duži servis period. U tabeli 5 prikazani su podaci analize varijanse za dužinu servis perioda za praćene grupe krava.

Tabela 5. Pojava estrusa kod grupa praćenih krava, dana

Table 5. Expression of heats of observed cows, days

Grupa / Group X3-X1 X3-X2 X2-X1 F izr. F tab.
0,05 0,01
X1 66,5 165,32 116,77 48,55 43,11** 3,15 4,96
X2115,05
X3231,82

Izračunata vrijednost F-testa upućuje da postoji statistički visoko značajna razlika između sredina dužine servis perioda između tri grupe krava. Rezultati t-testa poređenja aritmetičkih sredina nalaze se u tabeli 6.

Rezultati t-testa pokazuju da postoji statistički visoko značajna razlika za dužinu servis perioda između grupe krava sa izbačenom posteljicom na vrijeme i obe grupe krava kod kojih je placenta odstranjena ručno. Isto tako, postoji statistički visoko značajna razlika i između grupa krava kod kojih je ručno odstranjena placenta. Kao i za pojavu prvog estrusa nakon partusa i za dužinu servis perioda važi pravilo što je duže zadržana placenta to je duži servis period.

Tabela 6. Rezultati t-testa za dužinu trajanja servis perioda

Table 6. Results of the t-test of length of service period

X1 X2 X1 X3 X2X3
Prosjek/
Average
66,5115,0566,5231,82115,05231,82
Tizrač. 3,39** 6,1** 3,84**
Ttab. 2,082,832,233,172,122,92
p=0,05p=0,01p=0,05p=0,01p=0,05p=0,01

Zaključak

Krave koje proizvode veliku količinu mlijeka imaju narušene reproduktivne sposobnosti, što se odražava posebno na njihovu cjelokupnu proizvodnju. Duži period do pojave prvog estrusa, duži servis period prouzrokuju manji broj telenja i manji broj laktacija, a samim tim i manju ostvarenu cjeloživotnu proizvodnju mlijeka i mesa. Među faktorima koji narušavaju reprodukcijsku sposobnost krava jeste i zaostajanje posteljice nakon partusa. Krave kod kojih je posteljica izbačena u predviđenom vremenskom periodu, bez ručne obrade imaju kraći vremenski period do pojave prvog estrusa nakon partusa i kraću dužinu servis perioda u odnosu na grupe krava sa zaostalom posteljicom. Isto tako, utvrđena je statistički visoko značajna razlika za dužinu vremenskog perioda do pojave prvog estrusa i dužine servis perioda između dvije grupe krava sa zaostalom posteljicom. Zaostajanje posteljice kod krava negativno utiče na reprodukciju i cjelokupnu proizvodnju. Prilikom zaostajanja posteljice neophodno je pristupiti obradi iste u što kraćem vremenskom roku, jer svako kašnjenje dovodi do patoloških promjena koje štetno utiču na reproduktivni trakt, a samim tim pogoršavaju reproduktivno stanje krave.

Literatura

  1. Gaafar, H. M. A., Shamiah, Sh. M., Shitta, A. A., H. A. B. Ganah, H. A: B., (2010): Factors affecting retention of placenta and its influence on postpartum reproductive performance and milk production in Friesian cows, Slovak J. Anim. Sci., 43, (1): 6-12.
  2. Grunert, E., (1984): Placental separation/retention in the bovine. fOth International Congress of Animal Reproduction and Artificial Insemination, Urbana-Champaign, 10-14 June, Vol. 4, (XI), 17-24.
  3. Križanec, F., Kosec, M., (2003): Učinkovitost uporabe sintetičnih prostaglandinov kot podpore manuelneme luščenju zaostale posteljice pri govedu, Slov.Vet.Res. 40. (2), 109-122.
  4. Laven, R. A., Peters, A. R., (1996): Bovine retained placenta: aetology, pathogenesis and economic loss, Vet Rec, 139, 465-471.
  5. Leblanc, S. J., (2008): Postpartum uterine disease and dairy herd reproductive performance: A review. Vet. J. 176(1): 102-114.
  6. Maas, J., (2004): Retained Placenta in Beef Cattle, School of Veterinary Medicine, UC Davis, California Cattlemen’s Magazine.
  7. Mordak, R., (2006): A prototype instrument as an Aid in the manual removal of retained placenta in cows, Department of Internal Medicine, Wrocław University of Environmental and Life Sciences, EJPAU 9(4), #33.
  8. Miljković, V.: Porodiljstvo, sterilitet i veštačko osemenjavanje domaćih životinja, Veterinarski fakultet Beograd, br.1923/1-7, 1984., 112-115,210-218.
  9. Miljković, V. (1976): Reprodukcija i veštačko osemenjavanje goveda, udžbenik Univerziteta Beograd br. 06-1344/1, 83-92,130,30-39.
  10. Novaković, B., Drobnjak, D., Matarugić, D. (2010): Uticaj retencije posteljice na izlučenje muznih krava iz proizvodnje sirovog mlijeka, 21. Savjetovanje veterinara Srbije, Srpsko veterinarsko društvo, Zbornik radova, Zlatibor.
  11. Pursley, J. R. (2004): Deep uterine horn AI improves fertility of lactating dairy cows, J. Dairy Sci. 87:(Suppl. 1):372(abstr.).
  12. Stančić, B., Veselinović, S., (2002): Reprodukcija domaćih životinja, udžbenik, Univerzitet u Novom Sadu, Edicija univerzitetski udžbenik.
  13. Horta, А. Е. М., Michelle Chassagne, Brochart, М., (1986): Prostaglandin F2 Alpha and prostacyclin imbalance in cows with placental retention: New findings. Annales de Recherches V´et´erinaires, 17 (4), pp.395-399.
  14. Yeon-Kyung Han, Ill-Hwa Kim (2005): Risk factors for retained placenta and the effect of retained placenta on the occurrence of postpartum diseases and subsequent reproductive performance in dairy cows, J. Vet. Sci., 6(1), 53–59.

UDC: 636.2+636.08+614.9

Original scientific pape

THE EFFECT OF RETENTION PLACENTAE ON THE OCCURRENCE OF
ESTRUS AND LENGHT OF SERVICE PERIOD IN HOLSTEIN COWS

B. Novaković, B. Važić, D. Matarugić, N. Savić, P. Stojić, G. Stanišić

Summary

Reproductive capabilities are significant economic characteristics and they are given special attention and strives to be different zootechnical measures to maintain at a satisfactory level or even improve. Playing the introduction into production, we have better reproductive characteristics of animals, we will have higher production and better economic effects will be realized. One of the important reproductive characteristics are the appearance of first estrus after calving and the length of service period. The manifestation of these traits in cows heavily influenced the course of parturition and expulsion of the placenta. Group of cows with normal during calving and on time projecting the placenta, had an average length of time until the appearance of first estrus of 44.73 days and the length of service period of 66.5 days. In the group of cows with a residual placenta from 24 to 30 hours, and the same is removed manuelo, the emergence of the first estrus occurred in 75.3 days post calving. Service period for the same group, averaged 115.05 days. The third group of cows accounted for one in which the placenta manually removed between 30 and 48 hours after calving. This group had the lowest reproductive performance, appearance of first estrus at 135.5 days, and the length of service period of 231,82 days. Top reproductive performance had a group of cows with normal during calving and on time ejected the placenta.

Keywords: Holstein cow, reproduction, retained placenta, estrus, service period.